Let’s talk about fear! (deel 2)

Oorspronkelijk artikel door Empowered Equines

Er zijn 4 fundamentele manieren om onze paarden te helpen bij het overkomen van hun angsten. Ons doel is niet om het uiten van hun angst en het volgen van hun instinct (om zich te verdedigen, om te overleven) te negeren of zelfs te straffen, en ook niet om ze alle prikkels in de hele wereld te leren tolereren. We willen ze helpen een stuk zelfvertrouwen op te bouwen en nieuwsgierigheid aanmoedigen. De termen habituatie, desensibilisatie en counter conditioneren zijn processen die in het paardenhoofd wel of niet afspelen, geen methodes an sich, maar we kunnen de situatie wel zo beïnvloeden dat de kans dat deze processen in werken worden gesteld vergroot. Voor het gemak zeggen we vaak wel dat “we gaan counterconditioneren” bijvoorbeeld, maar dit is technisch gezien onmogelijk.

1) Flooding (Overspoelen) is een extreem vaak voorkomende methode in de paardenwereld. Het paard wordt (vaak langdurig en intens) blootgesteld aan een prikkel waar het bang van is in een situatie waarin ontsnapping beperkt of zelfs onmogelijk is. Een roundpen bijvoorbeeld. De prikkel wordt aangehouden totdat het paard opgeeft en de angstreactie ophoudt.

Voordelen: Deze methode is ontzettend snel; één sessie kan een angstreactie op een bepaalde prikkel onderdrukken. Meerdere sessies kunnen er voor zorgen dat een angstreactie uitblijft bij vele verschillende enge prikkels.

Nadelen: Het paard ervaart een heel hoop stress, zijn compleet over-threshold (en leren gebeurt dan niet meer). Ze hebben niet geleerd niet meer bang te zijn of meer zelfverzekerd te zijn; ze hebben geleerd dat er geen ontsnapping is van enge dingen en freeze / flight / fight reacties zinloos zijn. Vaak zullen deze angstreacties toch terug komen als het paard niet meer wordt beperkt in zijn vrijheid, of wanneer er sprake is van voldoende “trigger-stacking”.

2) Habituatie: Langdurige blootstelling aan een enge prikkel, normaal gesproken met een lage intensiteit en kans om te ontsnappen / afstand te nemen. Langzaam maar zeker accepteert het paard in zijn eigen tijd dat de prikkel geen bedreiging is. Vergelijkbaar met paddocks die langs een weg liggen; een paard kan naar de andere kant rennen voor de veiligheid, en heeft ook de mogelijkheid om dichterbij te komen als de moed en nieuwsgierigheid toenemen.

Voordelen: Dit is extreem effecties en veroorzaakt nauwelijks of geen stress in het paard omdat ze in hun eigen tijd op hun eigen manier leren. Ze hebben de keuze en de vrijheid, en het leerproces in eigen hand.

Nadelen: Het is een zeer langzaam proces en dingen waar ze slechte ervaringen mee hebben zullen misschien nooit nieuwsgierigheid (en dus hun eigen initiatief tot ontdekken en eraan wennen) opwekken. Het onderzoeken en ontdekken moet namelijk uit een stuk natuurlijke aandrift komen dus het kan helpen de nieuwsgierigheid op te wekken door in de buurt van de enge prikkel een interessante bron weg te zetten. Bijvoorbeeld het lekkerste gras langs die enge weg die naast de paddock loopt. Dit is waar het SEEKING SYSTEM (Jaak Panksepp) in werking wordt gezet, een belangrijk emotioneel systeem wat dieren ertoe zet risico’s te nemen om te overleven en een beter leven te hebben. Als de prikkel dicht bij neutraal komt (in de ogen van het paard) maar toch nog lichtelijk aversief, kan het een bijdrage worden aan het trigger stacking waar we het in het vorige deel over hadden. Als het paard bijvoorbeeld geen verlatingsangst heeft maar wel zich wat ongemakkelijk voelt als zijn kudde er niet is, dan zal hij alsnog sneller schrikken, steeds vaker en heviger, omdat de afwezigheid van de kudde al een aardige opstapeling en hij dus sneller bij zijn grens komt: minder nodig heeft om volledig van streek te raken.

3) Densensibilisatie: Langzame en beheerste blootstelling aan een aversieve prikkel, met wat voor intensiteit of mogelijkheid tot ontsnappen ook. Vrij, zoals in een grote wei, beperkt, zoals in een roundpen, of geen enkele mogelijkheid tot wegbewegen zoals in een stal of vastgebonden. Hoe minder ze kunnen wegbewegen, hoe sneller ze over-threshold zullen geraken, dus hoe groter te omgeving en hoe meer vrijheid, hoe beter. De trainer kan de intensiteit van de prikkel verhogen, baserend op de reacties van het paard. Normaal gesproken wordt de prikkel weggehaald wanneer het paard tekenen van ontspanning laat zien (waarmee rustige gedragingen vaak negatief worden bekrachtigd, want de aversieve prikkel wordt weggehaald zodra het paard gewenst gedrag vertoond TENZIJ de intensiteit van de aversieve prikkel zo laag was dat het paard totaal geen ongemak voelde en dus ook niet voldoende opluchting om het R- te noemen. Dit is eigenlijk waar we willen proberen te blijven met R+ training, al is het soms lastig beoordelen wanneer een paard totaal geen ongemak ervaart). De intensiteit wordt toegenomen zodra het paard zelfverzekerder over komt.

Voordelen: Werkt vrij snel en de oplettende trainer met goeie timing kan dit zo soepel en effecient laten verlopen dat het paard niet veel stress ervaart. Het is absoluut niet nodig om het paard over-threshold te brengen.

Nadelen: Als de trainer niet zo geduldig of oplettend is, kan dit makkelijk overgaan in negatieve bekrachtiging, wat stressvol is en niet altijd effectief. Het paard zal kalm gedrag laten zien maar de emotie rondom de prikkel blijft hetzelfde. Dit zie je vaak bij de (vaak door Natural Horsemanship trainers gebruikte) methode ‘approach and retreat’ (toenaderen en weghalen). Nog een tandje hoger en het gaat over in flooding, al helemaal als het paard niet weg kan of mag bewegen. Desensibilisatie vereist kennis over lichaamstaal en kalmeringsignalen van de trainer om goed te werken. We moeten erbij stilstaan dat omgaan met angst in het paard zijn tijd gebeurt en niet in de onze. Je moet er ook zeker van zijn dat de prikkel echt niet meer mild aversief is, anders kan het bij gaan dragen aan trigger stacking in het vervolg. Een manier om een enge prikkel (nadat het neutraal is geworden met één van deze methodes) echt leuk (appetitief) te maken is om er +R oefeningen mee te gaan doen. Het is belangrijk om dit niet als eerste te doen, want het paard kan dan in conflict raken (“Ik wil het worteltje wel maar ik vind het nog steeds HEEL erg eng!”) en dit kan zeer frustrerend zijn.

4) Counter conditioneren: Opnieuw en opnieuw de enge prikkel paren met een appetitief (een primaire of secundaire bekrachtiger). Dit zal de mening en later emoties van het paard over de enge prikkel veranderen. (Counterconditioneren kan ook andersom gebeuren, van aversief naar appetitief)

Voordelen: dit werkt volledig, er zal geen slepende angst blijven hangen dat later toevoegt aan een trigger stack.

Nadelen: Appetitieven van te hoge waarden kunnen conflict veroorzaken bij het paard (wat resulteert in stress en verborgen emoties) als het proces te snel wordt gedaan en/of kalmeringssignalen worden genegeerd. Je leert het paard dan zijn angst te verbergen in plaats van te overkomen. Bij appetitieven van te lage waarden kan het counterconditioneren uitblijven, of zelfs omslaan en de appetitief aversief maken.

 

Als clicker trainer probeer ik de stress van mijn paard minimaal te houden en ze nooit over-threshold te laten raken (als ik controle heb over de situatie). Mijn doel is niet om ze te leren hun emoties niet te uiten. Ik wil dat ze zelfverzekerd en nieuwsgierig worden/blijven, zoals een echt paard. Dit doe ik door deze methodes te mixen (behalve flooding).

Wanneer tijd niet belangrijk is, vind ik het leuk om deze prikkels te presenteren in hun wei, zodat ze in hun eigen tijd kunnen exploreren. Dingen zoals zwembadjes, zeilen, flessen, emmers, lawaaiige dingen (windgongen bijvoorbeeld, of een stereo op laag volume), bedenk het maar!

Wanneer tijd wel van belang is in verband met veiligheid of gezondheid zal ik beginnen met een stuk systematische desensibilisatie totdat het dicht bij neutraal zit, daarna pas counterconditioneren (om conflict te voorkomen) en daarna +R oefeningen zodat het paard langzaam maar zeker went en het zelfs leuk gaat vinden en ernaar uit gaat zien.

Ik wil niet puur belonen voor “er kalm uit zien” wanneer ze dat niet werkelijk zijn, want dat zal ongeveer dezelfde resultaten hebben als het straffen voor het uiten van emoties.
Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s